عناصر چهارگانه
از دیدگاه طب سنتی، عوامل تشکیل دهنده جهان خلقت و بدن انسان، چهار عنصر اصلی می باشد که غیر قابل تقسیم به اجسام مختلفه دیگر است که به آن ها ارکان گفته می شود که عبارتند از: هوا، آتش، خاک و آب (استفاده از این کلمات برای نزدیک سازی به ذهن است).
1- آتش: جسمی بسیط و سبک است و جایگاهش به علت نهایت سبکی، بالای همه ارکان است و آن را سبک مطلق گویند. وظیفه اش ایجاد لطافت، نضج، سبکی و کاهش شدت سردی ست. طبع آن گرم و خشک است. موجودی که آتش عنصری آن زیاد است، حرکتش بیشتر است.
2- هوا: جسمی بسیط است و جایگاهش به علت سبکی، بر فراز آب است ولی چون از آتش سنگین تر است، آن را سبک نسبی گویند. منفعتش آن است که به سبب امتزاج آن با دیگر ارکان ایجاد سبکی، تخلخل و گشادگی می کند و به لطافت می افزاید. طبع آن گرم و تر است.
3- آب: جسمی بسیط و یکسان است و جایگاهش گرداگرد زمین، از هوا سنگین تر و از خاک سبکتر است به همین دلیل آن را سنگین نسبی گویند. آسان پراکنده شده و سریع شکل می گیرد و همه نقش ها را می پذیرد ولی نگه نمی دارد. عناصر دیگر توسط آب خاصیت شکل پذیری می یابند. طبع آن سرد و تر است.
4- خاک: جسمی یکسان که جایگاهش محل فرود و سکون دیگر ارکان است. از همه ارکان دیگر سنگین تر است، به همین دلیل آن را سنگین مطلق گویند. منفعتش در موجودات این است که باعث پایداری و حفظ اشکال می شود. طبع آن سرد و خشک است.
مزاج شناسی چیست ؟
مزاج شناسی جایگاه واقعی انسان در ساختار جهان خلقت و موافق سازی آن با حرکت خلقت است. هرگاه حرکت انسان با جهان، سازگار و همسان شد تعادل پدید می آید. برای داشتن زندگی سالم و طبیعی، وزن مناسب و آرامش روحی، همه ما نیازمند به شناختن مزاج یا طبیعت خود هستیم.
مزاج چیست؟
مزاج همان طبع است. گرمی، سردی، تری و خشکی را مزاج گویند. در طب سنتی انسان ها یا دارای مزاج معتدل هستند یا مزاج نامعتدل.
– مزاج معتدل: کیفیت بدن و اندامی ست که در آن عناصر درهم آمیخته از لحاظ کیفی و کمی با سهم متناسبی قرار دارند که مزاج نیازمند آن است. علائم فرد معتدل مزاج را می توان اعتدال در گرمی و سردی، خشکی و تری، نرمی و سختی، سفیدی و سرخی، فربه ای و لاغری با کمی گرایش به فربه ای دانست. بطور کلی اشخاص صاحبان مزاج معتدل سراسر وجودشان در اعتدال است.
– مزاج نامعتدل: مزاجی که به یکی از ارکان گرایش بیشتری داشته باشد.
الف) مزاج نامعتدل مفرد:
- گرم
- سرد
- خشک
- تر
ب) مزاج نامعتدل مرکب:
- گرم و خشک (صفرا)
- گرم و تر (دم)
- سرد و تر (بلغم)
- سرد و خشک (سودا)
دسته بندی مزاج ها
الف) مزاج اصلی (جبلی یا سرشتی)
همان مزاجی ست که خداوند بر اساس تدبیر خود در افراد تقدیر می کند.
ب) مزاج عارضی
مزاج اصلی تحت تاثیر عوامل مختلف ماند، طول عمر، جنسیت، آب و هوا، طعام و … دچار تغییرات جزیی یا کلی می شود. به مزاج جدید، مزاج عارضی گویند.
ویژگی های مزاج بلغم (سرد و تر)
الف) ویژگی های جسمی مزاج بلغم:
- هیکل معمولا درشت، بدن چاق و پرچربی
- پوست سفیدرنگ
- پوست سرد، مرطوب و نرم
- موهای کم پشت
- دهان مرطوب
- خواب سنگین و زیاد
- احساس کسلی و بی حالی
- تمایل به خوردن شیرینی، ادویه جات و گرمی جات
- اذیت شدن در فصل زمستان
- مستعد ابتلا به بیماری های روماتیسمی
- ایجاد مشکل هنگام خوردن سردی
- نبض ضعیف
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج بلغم:
- گرایش به علوم عقلی و ریاضیات
- حساب گر و محتاط
- بد بهار و بد زمستان
- منطقی و عاقل
- میانه رو، محتاط و گاهی ترسو
- تجارت پیشه
- آرام و دارای حرکات کند
- گذشته نگر
- ظریف، ریزبین و حساس
- منظم و دقیق
- بدون ریسک و راحت گرفتن در امور
- درون گرا
ویژگی های مزاج دم (گرم و تر)
الف) ویژگی های جسمی مزاج دم:
- هیکل درشت و بدنی عضلانی
- پوست سرخ و سفیدرنگ و موهای پر پشت
- نبض قوی
- خوب خوابیدن و تحمل بی خوابی
- پوست گرم و مرطوب و نرم
- نه گرمایی و نه سرمایی، اما تحمل سرما راحت تر
- میل به شیرینی و ترشی اما توانایی خوردن هر نوع غذا
- هوش و حافظه بالا
- سریع و پر انرژی
- میل و توان جنسی بالا
- عروق روی دست ها برجسته
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج دم:
- علاقه مند به ادبیات و موسیقی
- استعداد شاعری
- علاقه مند به طبیعت
- اهل عشق و محبت
- بلند پرواز
- دوراندیش
- خوش اخلاق و خوشرو
- شجاع و جسور
- تنوع طلب و بی علاقه به کار تکراری
- معمولا بی نظم
- نوع دوست
- چالاک و پرانرژی
ویژگی های مزاج سودا (سرد و خشک)
الف) ویژگی های جسمی افراد سودا:
- واضح ترین مزاج هستند
- استخوانبندی ریز و کشیده
- لاغر اندام (نسبت به صفراوی ها ظریف تر اند)
- نبض تقریبا کند اما محکم
- اعضاء صورت کوچک
- بینی کوچک با سوراخ بینی بزرگ
- بینی همیشه خشک است
- دست شبیه به پنجه مرغ است
- پوست خشک، محکم و بدن سرد
- رنگ پوست از سفید تا سبز تیره
- رگ برجسته خاصی در این افراد نیست
- مچ دست بیش از حد باریک است
- موی بدن کم و نازک و موی سر به علت سردی و خشکی دچار سفیدی می شود
- موی مجعد به خاطر خشکی
- نبض کند ولی محکم
- در فصل پاییز اذیت می شوند و علاقه مند به بهار و تابستان هستند
- عدم تحمل هوای سرد و راحتی در هوای گرم
- خواب کم (در صورت نداشتن بیماری)
- تمایل به خوردن شیرینی و گرمی
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج سودا:
- لجباز، اهل جدال و جنجال دوراندیش
- محاسبه گر، منظم و دقیق
- در کارها پایدار و ثابت قدم (افراد برتر کنکور)
- اهل فکر و خیال
- درونگرا و خودخور
- حرکاتشان متغیر از کند تا معمولی
- با احتیاط و دقت صحبت می کنند
- زود سیر شده و سریع گرسنه می شوند
- خشک در ارتباطات
- جنبه عقلانی را در کارها بیشتر در نظر می گیرند
- رفاقت با آن ها سخت است
- به دلیل منطق بالا و دقت بالایشان خیلی می توانند موفق باشند
- علاقه مند به حساب گری و مسایل فنی
- میانه رو و محتاط
- تیزبین و بادقت
- از نظر میل جنسی ضعیف
ویژگی های مزاج صفرا (گرم و خشک)
الف) ویژگی های جسمی مزاج صفرا:
- استخوانبندی خوب و درشت
- رگ ها گاه برجسته و گاه پنهان همراه با نبض قوی
- اعضاء صورت و گردن کشیده (زرافه ای)
- اعضاء بدن کشیده و تقریبا لاغر هستند (لاغری شان به اندازه سرد و خشک ها نیست)
- اعضاء صورت و دست ها مستطیلی (این خیلی مهم است).
- بینی کشیده یا عقابی شکل
- ناخن ها کشیده و مستطیلی
- ابروهای کمانی
- هرچقدر گرما بالاتر باشد، ابروها هم بیشتر است
- خشکی کشیدگی می آورد اما گرم ها درشت تر از سرد ها هستند
- چشم های درشت و در برخی مواقع ریز
- به دلیل خشکی زیاد لب هایشان نازک و به دلیل گرمای زیاد لب های درشتی خواهند داشت
- مو های زیاد و پرپشت (مگر بدلیل یک عارضه یا پایین بودن شدت گرما)
- موی تیره و گاه مجعد
- به علت حرارت و خشگی زیاد مستعد طاسی سر
- گرمای زیاد موجب ضخیم شدن مو و خشکی زیاد موجب تجعد مو می گردد. (در انتهای مو)
- افرادی که خشکی دارند، چشمانشان فرو رفته است.
- زیر چشمشان مقداری سیاهی دارد.
- موقع صحبت کردن، خیلی چشم ها را باز می کنند.
- خشکی حالت تعجب در چهره ایجاد می کند (شکاک و ریزبین)
- لاغرند اما مفاصل و استخوانبندی درشت دارند.
- رنگ پوست به زردی مایل است. سفیدی چشم نیز مقداری زردی دارد
- خشکی دهان و عطش فراوان
- گرم و خشک بودن پوست
- خوراکی های سرد با بدن آن ها سازگار است
- تمایلشان به خوردن شیرینی کم است (خانم ها قبل از زایمان میل به ترشی و بعد از زایمان میل به شیرینی دارند، زیرا
- بدنشان پس از زایمان رو به سردی می رود) و تمایل به خوردن ترشی دارند
- مستعد خارش در اثر خوردن خوراکی های گرم
- از لحاظ بدنی، قدرت بالایی دارند (گرما موجب افزایش قدرت مغز و اعضاء بدن می شود)
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج صفرا:
- علاقه مند به ادبیات و ریاضیات
- دارای استعداد خشونت و بداخلاقی
- دوست داشتن پاییز و زمستان
- گاه عاشق و گاه فارغ
- گاه با اراده و گاه سست
- گاه پر انرژی و گاه کم انرژی
- تند و تیز و بی قرار در برخی موارد
- گاهی پر جرات و گاه آرام
- سریع، پر انرژی و پرحرف
- تیزبین و دقیق در برخی ابعاد
- آینده نگر و گاهی خیال باف
- حاضرجواب و باهوش
- همه رشته ای رفته اند ولی سریع رها کرده اند
- زود از کار خسته شده و به دنبال کار دیگری می روند
- پرش در حالت های رفتاری و اخلاقی (مانند آتش)
- پیوسته، سریع و بلند صحبت می کنند
- رنگ چشم طبع گرم ها از قهوه ای تا سیاه است
- مهارت روابط عمومی بالا
- ناراحتیش از یک نفر را نمی تواند پنهان کند.
- عجول و شتابزده (صفرا ها گاهی محتاط هم هستند)
ویژگی های غلبه مزاج بلغم
- تجمع آب در زانو
- افزایش درد مفاصل در محیط های سرد و مرطوب
- رماتیسم
- درد در تمامی بدن بصورت متغیر
- رفلاکس معده
- حالت تهوع
- نفخ
- بوی بد دهان
- دفع متعفن
- کندی در فهم و تجزیه و تحلیل
- فراموشی و آلزایمر
- ام اس
- غم زدگی و افسردگی
- ترس و اضطراب
- افکار منفی
- کم خونی
ویژگی های غلبه مزاج دم
- سرخی صورت
- خارش بدن
- جوش زدن بدن
- خواب آلودگی مداوم
- سنگینی بدن
ویژگی های غلبه مزاج سودا
- لاغری و خشکی و سفتی پوست
- دو نیم شدن انتهای موی سر
- سوزش سر دل (غروب ها معمولا)
- سیاه و تیره شدن رنگ پوست مخصوصا زیرچشم
- خواب سبک و پریدن دائم از خواب (کیفیت نامناسب خواب)
- اضطراب و تشویش خاطر
- وسواس
- افسردگی
- سیری زودرس
- تیره شدن سفیدی چشم (کدر شدن)
- ضعف و بی حالی
ویژگی های غلبه مزاج صفرا
- زرد شدن سفیدی چشم و پوست
- خشکی زیاد دهان و بینی و عطش زیاد
- جوش و آکنه در سر و صورت (قرمز و دردناک اند نه سرسفید)
- خشکی پوست و اگزما
- تلخی دهان
- کاهش اشتها به غذا (صفرا مانند کف عمل می کند. وقتی این کف سر دل می ماند،اشتها را از بین می برد).
- احساس گزگز و سوزن سوزن شدن بدن
- با حجامت ساق پا، کف روی خون خارج شده وجود دارد.
- نبض سریع
- حالت تهوع
دلایل سوء مزاج سرد
- حرکت بیش از حد: برای مثال، بیش از حد ورزش کردن موجب سردی بدن می شود.
- بی حرکتی زیاد: به دلیل گیر افتادن مواد سرد در بدن (مانند خواب زیاد).
- کم خوری زیاد: موجب کاهش تولید خون می گردد.
- پرخوری زیاد: حرارت بدن را صرف گوارش کرده و حرارت غریضی کمرنگ می شود.
- انسداد روزنه ها: موجب عدم دفع بخار از بدن شده و تجمع آن باعث سردی می شود (مانند بسته شدن روزنه های عرق).
- سردی بالفعل: بواسطه یک سردی خارجی (مانند: آب یخ و هوای سرد) بدن سرد می شود.
- سردی بالقوه: خوردن غذای طبع سرد باعث افزایش سردی بدن می شود.
دلایل سوء مزاج خشک
- حرکت بیش از حد: با بالا رفتن حرارت بدن، رطوبت بدن از بین می رود.
- کم خوری: کمی تغذیه به علت نقصان در جایگزینی رطوبت بدن باعث افزایش خشکی می گردد.
- خشکی بالفعل: بواسطه یک خشکی خارجی (مانند: آتش) بدن خشک می شود.
- خشکی بالقوه: خوردن غذای طبع خشک مثل سرکه یا بادمجان) باعث افزایش خشکی بدن می شود.
دلایل سوء مزاج رطوبت
- پرخوری: خوردن غذای زیاد برای کسی که بدنش به اندازه کافی حرارت دارد موجب تولید خلط دم و برای کسی که حرارت کمتر دارد باعث تولید خلط بلغم می گردد.
- بی حرکتی زیاد: عدم حرکت باعث تجمع رطوبت می شود.
- استفراغ (از دست دادن) خلط خشک کننده: مانند حجامت و یا رابطه جنسی در آقایان
- رطوبت بالفعل: بواسطه یک رطوبت خارجی (مانند: حمام مرطوب) بدن مرطوب می شود.
- رطوبت بالقوه: خوردن غذای طبع مرطوب باعث افزایش رطوبت بدن می شود.
دلایل سوء مزاج گرم
- حرکت معتدل: حرکت موجب حرارت می شود، که این حرکت می تواند جسمانی باشد، مانند ورزش و یا نفسانی باشد مانند خشم.
- عفونت: حرارت غریبه موجب فساد اخلاط و در نتیجه سبب گرمی می شود.
- انسداد: موجب می شود حرارت در درون بدن حبس شده و به دنبال آن گرمی افزایش یابد.
- گرمی بالفعل: حرارت خارجی (مانند: آفتاب، آتش و نوشیدنی داغ) موجب افزایش گرمی بدن می شود.
- گرمی بالقوه: خوردن غذای طبع گرم باعث افزایش گرمی بدن می شود.
دلایل سوء مزاج مرکب
هرگاه ترکیب از دو سوء مزاج رخ دهد، سوء مزاج مرکب رخ داده است. مثلا اگر سوء مزاج گرم و سوء مزاج مرطوب ایجاد شود، سوء مزاج “دم” بوجود آمده است.
عناصر چهارگانه
از دیدگاه طب سنتی، عوامل تشکیل دهنده جهان خلقت و بدن انسان، چهار عنصر اصلی می باشد که غیر قابل تقسیم به اجسام مختلفه دیگر است که به آن ها ارکان گفته می شود که عبارتند از: هوا، آتش، خاک و آب (استفاده از این کلمات برای نزدیک سازی به ذهن است).
1- آتش: جسمی بسیط و سبک است و جایگاهش به علت نهایت سبکی، بالای همه ارکان است و آن را سبک مطلق گویند. وظیفه اش ایجاد لطافت، نضج، سبکی و کاهش شدت سردی ست. طبع آن گرم و خشک است. موجودی که آتش عنصری آن زیاد است، حرکتش بیشتر است.
2- هوا: جسمی بسیط است و جایگاهش به علت سبکی، بر فراز آب است ولی چون از آتش سنگین تر است، آن را سبک نسبی گویند. منفعتش آن است که به سبب امتزاج آن با دیگر ارکان ایجاد سبکی، تخلخل و گشادگی می کند و به لطافت می افزاید. طبع آن گرم و تر است.
3- آب: جسمی بسیط و یکسان است و جایگاهش گرداگرد زمین، از هوا سنگین تر و از خاک سبکتر است به همین دلیل آن را سنگین نسبی گویند. آسان پراکنده شده و سریع شکل می گیرد و همه نقش ها را می پذیرد ولی نگه نمی دارد. عناصر دیگر توسط آب خاصیت شکل پذیری می یابند. طبع آن سرد و تر است.
4- خاک: جسمی یکسان که جایگاهش محل فرود و سکون دیگر ارکان است. از همه ارکان دیگر سنگین تر است، به همین دلیل آن را سنگین مطلق گویند. منفعتش در موجودات این است که باعث پایداری و حفظ اشکال می شود. طبع آن سرد و خشک است.
مزاج شناسی چیست ؟
مزاج شناسی جایگاه واقعی انسان در ساختار جهان خلقت و موافق سازی آن با حرکت خلقت است. هرگاه حرکت انسان با جهان، سازگار و همسان شد تعادل پدید می آید. برای داشتن زندگی سالم و طبیعی، وزن مناسب و آرامش روحی، همه ما نیازمند به شناختن مزاج یا طبیعت خود هستیم.
مزاج چیست؟
مزاج همان طبع است. گرمی، سردی، تری و خشکی را مزاج گویند. در طب سنتی انسان ها یا دارای مزاج معتدل هستند یا مزاج نامعتدل.
– مزاج معتدل: کیفیت بدن و اندامی ست که در آن عناصر درهم آمیخته از لحاظ کیفی و کمی با سهم متناسبی قرار دارند که مزاج نیازمند آن است. علائم فرد معتدل مزاج را می توان اعتدال در گرمی و سردی، خشکی و تری، نرمی و سختی، سفیدی و سرخی، فربه ای و لاغری با کمی گرایش به فربه ای دانست. بطور کلی اشخاص صاحبان مزاج معتدل سراسر وجودشان در اعتدال است.
– مزاج نامعتدل: مزاجی که به یکی از ارکان گرایش بیشتری داشته باشد.
الف) مزاج نامعتدل مفرد:
- گرم
- سرد
- خشک
- تر
ب) مزاج نامعتدل مرکب:
- گرم و خشک (صفرا)
- گرم و تر (دم)
- سرد و تر (بلغم)
- سرد و خشک (سودا)
دسته بندی مزاج ها
الف) مزاج اصلی (جبلی یا سرشتی)
همان مزاجی ست که خداوند بر اساس تدبیر خود در افراد تقدیر می کند.
ب) مزاج عارضی
مزاج اصلی تحت تاثیر عوامل مختلف ماند، طول عمر، جنسیت، آب و هوا، طعام و … دچار تغییرات جزیی یا کلی می شود. به مزاج جدید، مزاج عارضی گویند.
ویژگی های مزاج بلغم (سرد و تر)
الف) ویژگی های جسمی مزاج بلغم:
- هیکل معمولا درشت، بدن چاق و پرچربی
- پوست سفیدرنگ
- پوست سرد، مرطوب و نرم
- موهای کم پشت
- دهان مرطوب
- خواب سنگین و زیاد
- احساس کسلی و بی حالی
- تمایل به خوردن شیرینی، ادویه جات و گرمی جات
- اذیت شدن در فصل زمستان
- مستعد ابتلا به بیماری های روماتیسمی
- ایجاد مشکل هنگام خوردن سردی
- نبض ضعیف
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج بلغم:
- گرایش به علوم عقلی و ریاضیات
- حساب گر و محتاط
- بد بهار و بد زمستان
- منطقی و عاقل
- میانه رو، محتاط و گاهی ترسو
- تجارت پیشه
- آرام و دارای حرکات کند
- گذشته نگر
- ظریف، ریزبین و حساس
- منظم و دقیق
- بدون ریسک و راحت گرفتن در امور
- درون گرا
ویژگی های مزاج دم (گرم و تر)
الف) ویژگی های جسمی مزاج دم:
- هیکل درشت و بدنی عضلانی
- پوست سرخ و سفیدرنگ و موهای پر پشت
- نبض قوی
- خوب خوابیدن و تحمل بی خوابی
- پوست گرم و مرطوب و نرم
- نه گرمایی و نه سرمایی، اما تحمل سرما راحت تر
- میل به شیرینی و ترشی اما توانایی خوردن هر نوع غذا
- هوش و حافظه بالا
- سریع و پر انرژی
- میل و توان جنسی بالا
- عروق روی دست ها برجسته
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج دم:
- علاقه مند به ادبیات و موسیقی
- استعداد شاعری
- علاقه مند به طبیعت
- اهل عشق و محبت
- بلند پرواز
- دوراندیش
- خوش اخلاق و خوشرو
- شجاع و جسور
- تنوع طلب و بی علاقه به کار تکراری
- معمولا بی نظم
- نوع دوست
- چالاک و پرانرژی
ویژگی های مزاج سودا (سرد و خشک)
الف) ویژگی های جسمی افراد سودا:
- واضح ترین مزاج هستند
- استخوانبندی ریز و کشیده
- لاغر اندام (نسبت به صفراوی ها ظریف تر اند)
- نبض تقریبا کند اما محکم
- اعضاء صورت کوچک
- بینی کوچک با سوراخ بینی بزرگ
- بینی همیشه خشک است
- دست شبیه به پنجه مرغ است
- پوست خشک، محکم و بدن سرد
- رنگ پوست از سفید تا سبز تیره
- رگ برجسته خاصی در این افراد نیست
- مچ دست بیش از حد باریک است
- موی بدن کم و نازک و موی سر به علت سردی و خشکی دچار سفیدی می شود
- موی مجعد به خاطر خشکی
- نبض کند ولی محکم
- در فصل پاییز اذیت می شوند و علاقه مند به بهار و تابستان هستند
- عدم تحمل هوای سرد و راحتی در هوای گرم
- خواب کم (در صورت نداشتن بیماری)
- تمایل به خوردن شیرینی و گرمی
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج سودا:
- لجباز، اهل جدال و جنجال دوراندیش
- محاسبه گر، منظم و دقیق
- در کارها پایدار و ثابت قدم (افراد برتر کنکور)
- اهل فکر و خیال
- درونگرا و خودخور
- حرکاتشان متغیر از کند تا معمولی
- با احتیاط و دقت صحبت می کنند
- زود سیر شده و سریع گرسنه می شوند
- خشک در ارتباطات
- جنبه عقلانی را در کارها بیشتر در نظر می گیرند
- رفاقت با آن ها سخت است
- به دلیل منطق بالا و دقت بالایشان خیلی می توانند موفق باشند
- علاقه مند به حساب گری و مسایل فنی
- میانه رو و محتاط
- تیزبین و بادقت
- از نظر میل جنسی ضعیف
ویژگی های مزاج صفرا (گرم و خشک)
الف) ویژگی های جسمی مزاج صفرا:
- استخوانبندی خوب و درشت
- رگ ها گاه برجسته و گاه پنهان همراه با نبض قوی
- اعضاء صورت و گردن کشیده (زرافه ای)
- اعضاء بدن کشیده و تقریبا لاغر هستند (لاغری شان به اندازه سرد و خشک ها نیست)
- اعضاء صورت و دست ها مستطیلی (این خیلی مهم است).
- بینی کشیده یا عقابی شکل
- ناخن ها کشیده و مستطیلی
- ابروهای کمانی
- هرچقدر گرما بالاتر باشد، ابروها هم بیشتر است
- خشکی کشیدگی می آورد اما گرم ها درشت تر از سرد ها هستند
- چشم های درشت و در برخی مواقع ریز
- به دلیل خشکی زیاد لب هایشان نازک و به دلیل گرمای زیاد لب های درشتی خواهند داشت
- مو های زیاد و پرپشت (مگر بدلیل یک عارضه یا پایین بودن شدت گرما)
- موی تیره و گاه مجعد
- به علت حرارت و خشگی زیاد مستعد طاسی سر
- گرمای زیاد موجب ضخیم شدن مو و خشکی زیاد موجب تجعد مو می گردد. (در انتهای مو)
- افرادی که خشکی دارند، چشمانشان فرو رفته است.
- زیر چشمشان مقداری سیاهی دارد.
- موقع صحبت کردن، خیلی چشم ها را باز می کنند.
- خشکی حالت تعجب در چهره ایجاد می کند (شکاک و ریزبین)
- لاغرند اما مفاصل و استخوانبندی درشت دارند.
- رنگ پوست به زردی مایل است. سفیدی چشم نیز مقداری زردی دارد
- خشکی دهان و عطش فراوان
- گرم و خشک بودن پوست
- خوراکی های سرد با بدن آن ها سازگار است
- تمایلشان به خوردن شیرینی کم است (خانم ها قبل از زایمان میل به ترشی و بعد از زایمان میل به شیرینی دارند، زیرا
- بدنشان پس از زایمان رو به سردی می رود) و تمایل به خوردن ترشی دارند
- مستعد خارش در اثر خوردن خوراکی های گرم
- از لحاظ بدنی، قدرت بالایی دارند (گرما موجب افزایش قدرت مغز و اعضاء بدن می شود)
ب) حالت روانی و رفتاری مزاج صفرا:
- علاقه مند به ادبیات و ریاضیات
- دارای استعداد خشونت و بداخلاقی
- دوست داشتن پاییز و زمستان
- گاه عاشق و گاه فارغ
- گاه با اراده و گاه سست
- گاه پر انرژی و گاه کم انرژی
- تند و تیز و بی قرار در برخی موارد
- گاهی پر جرات و گاه آرام
- سریع، پر انرژی و پرحرف
- تیزبین و دقیق در برخی ابعاد
- آینده نگر و گاهی خیال باف
- حاضرجواب و باهوش
- همه رشته ای رفته اند ولی سریع رها کرده اند
- زود از کار خسته شده و به دنبال کار دیگری می روند
- پرش در حالت های رفتاری و اخلاقی (مانند آتش)
- پیوسته، سریع و بلند صحبت می کنند
- رنگ چشم طبع گرم ها از قهوه ای تا سیاه است
- مهارت روابط عمومی بالا
- ناراحتیش از یک نفر را نمی تواند پنهان کند.
- عجول و شتابزده (صفرا ها گاهی محتاط هم هستند)
ویژگی های غلبه مزاج بلغم
- تجمع آب در زانو
- افزایش درد مفاصل در محیط های سرد و مرطوب
- رماتیسم
- درد در تمامی بدن بصورت متغیر
- رفلاکس معده
- حالت تهوع
- نفخ
- بوی بد دهان
- دفع متعفن
- کندی در فهم و تجزیه و تحلیل
- فراموشی و آلزایمر
- ام اس
- غم زدگی و افسردگی
- ترس و اضطراب
- افکار منفی
- کم خونی
ویژگی های غلبه مزاج دم
- سرخی صورت
- خارش بدن
- جوش زدن بدن
- خواب آلودگی مداوم
- سنگینی بدن
ویژگی های غلبه مزاج سودا
- لاغری و خشکی و سفتی پوست
- دو نیم شدن انتهای موی سر
- سوزش سر دل (غروب ها معمولا)
- سیاه و تیره شدن رنگ پوست مخصوصا زیرچشم
- خواب سبک و پریدن دائم از خواب (کیفیت نامناسب خواب)
- اضطراب و تشویش خاطر
- وسواس
- افسردگی
- سیری زودرس
- تیره شدن سفیدی چشم (کدر شدن)
- ضعف و بی حالی
ویژگی های غلبه مزاج صفرا
- زرد شدن سفیدی چشم و پوست
- خشکی زیاد دهان و بینی و عطش زیاد
- جوش و آکنه در سر و صورت (قرمز و دردناک اند نه سرسفید)
- خشکی پوست و اگزما
- تلخی دهان
- کاهش اشتها به غذا (صفرا مانند کف عمل می کند. وقتی این کف سر دل می ماند،اشتها را از بین می برد).
- احساس گزگز و سوزن سوزن شدن بدن
- با حجامت ساق پا، کف روی خون خارج شده وجود دارد.
- نبض سریع
- حالت تهوع
دلایل سوء مزاج سرد
- حرکت بیش از حد: برای مثال، بیش از حد ورزش کردن موجب سردی بدن می شود.
- بی حرکتی زیاد: به دلیل گیر افتادن مواد سرد در بدن (مانند خواب زیاد).
- کم خوری زیاد: موجب کاهش تولید خون می گردد.
- پرخوری زیاد: حرارت بدن را صرف گوارش کرده و حرارت غریضی کمرنگ می شود.
- انسداد روزنه ها: موجب عدم دفع بخار از بدن شده و تجمع آن باعث سردی می شود (مانند بسته شدن روزنه های عرق).
- سردی بالفعل: بواسطه یک سردی خارجی (مانند: آب یخ و هوای سرد) بدن سرد می شود.
- سردی بالقوه: خوردن غذای طبع سرد باعث افزایش سردی بدن می شود.
دلایل سوء مزاج خشک
- حرکت بیش از حد: با بالا رفتن حرارت بدن، رطوبت بدن از بین می رود.
- کم خوری: کمی تغذیه به علت نقصان در جایگزینی رطوبت بدن باعث افزایش خشکی می گردد.
- خشکی بالفعل: بواسطه یک خشکی خارجی (مانند: آتش) بدن خشک می شود.
- خشکی بالقوه: خوردن غذای طبع خشک مثل سرکه یا بادمجان) باعث افزایش خشکی بدن می شود.
دلایل سوء مزاج رطوبت
- پرخوری: خوردن غذای زیاد برای کسی که بدنش به اندازه کافی حرارت دارد موجب تولید خلط دم و برای کسی که حرارت کمتر دارد باعث تولید خلط بلغم می گردد.
- بی حرکتی زیاد: عدم حرکت باعث تجمع رطوبت می شود.
- استفراغ (از دست دادن) خلط خشک کننده: مانند حجامت و یا رابطه جنسی در آقایان
- رطوبت بالفعل: بواسطه یک رطوبت خارجی (مانند: حمام مرطوب) بدن مرطوب می شود.
- رطوبت بالقوه: خوردن غذای طبع مرطوب باعث افزایش رطوبت بدن می شود.
دلایل سوء مزاج گرم
- حرکت معتدل: حرکت موجب حرارت می شود، که این حرکت می تواند جسمانی باشد، مانند ورزش و یا نفسانی باشد مانند خشم.
- عفونت: حرارت غریبه موجب فساد اخلاط و در نتیجه سبب گرمی می شود.
- انسداد: موجب می شود حرارت در درون بدن حبس شده و به دنبال آن گرمی افزایش یابد.
- گرمی بالفعل: حرارت خارجی (مانند: آفتاب، آتش و نوشیدنی داغ) موجب افزایش گرمی بدن می شود.
- گرمی بالقوه: خوردن غذای طبع گرم باعث افزایش گرمی بدن می شود.
دلایل سوء مزاج مرکب
هرگاه ترکیب از دو سوء مزاج رخ دهد، سوء مزاج مرکب رخ داده است. مثلا اگر سوء مزاج گرم و سوء مزاج مرطوب ایجاد شود، سوء مزاج “دم” بوجود آمده است.